MENU

Reisverslag: Culturele reis naar Oekraïne

Door Margreet en Teus Slagboom

Deze reis, georganiseerd door Martina Heinrichs van het Dominicanenklooster in Huissen was beslist niet alleen maar een vakantiereis. Iemand noemde het een “studiereis”, en dat is, denken wij, een goede omschrijving.
Het was een geweldige reis, waarin we veel geleerd hebben!

Een groot aantal dagdelen waren gevuld met de workshops – ikoon-schilderen en het zingen van de Armeense liturgie. Daarnaast hebben we ons bezig gehouden met de politiek van Oekraïne en de geschiedenis van de stad, het land, de Joden, de kerken en de kunst.

Wij waren te gast bij de Grieks-Katholieke Kerk, een kerk met eigen bisschoppen en een patriarch in Kiiv. Een kerk ook, met een sterke binding aan het land. Een kerk met een eigen oosterse identiteit en orthodoxe rituelen, maar toch verbonden met Rome.
Onze gidsen waren vaak jonge studenten van de Grieks-Katholieke Universiteit in Lviv.

De eerste twee dagen brachten we door in het klooster van Univ, ongeveer 60 km van de stad. De weg erheen was mooi, breed en glad, tot aan het voetbalstadion “Lviv Arena”, in 2012 aangelegd voor het Europese voetbalkampioenschap in dat jaar. Daarna was het een ongelooflijk slecht wegdek, vol kuilen en gaten, waar het verkeer slingerend van links naar rechts en op en neer moest proberen zijn weg te vinden. Twee verschillende culturen: die van het grote geld en die van een arm land in de achtertuin van Europa.

Het klooster was een oase van rust, een plek, waarin wij - een groep van 9 vrouwen en 1 man - elkaar wat konden leren kennen.
We vierden in deze kleine gemeenschap de liturgie van de getijden en de eucharistie Voor ons was het prettig om zo met de liturgie kennis te maken.

Onze gids voor deze dagen was een derdejaars student geschiedenis. Tijdens een wandeling op de “Monnikenheuvel” kwamen we bij een monument voor een priester die tijdens de Tweede Wereldoorlog was vermoord. Hier bleek dat onze gids, voor onze begrippen, behoorlijk nationalistisch was. Voor hem is er maar één Oekraïne, met één taal en één god, een land dat je in je hart draagt, dat je verdedigt en waarvoor je wilt sterven.
Dat ene Oekraïne moet zijn zoals West-Oekraine. Alle Russische invloeden moeten verdwijnenen dat wilde voor hem zeggen dat de rest van het land bevrijd moet worden en “van vreemde smetten vrij”.

We zijn dit nationalisme de hele reis tegengekomen, vooral bij jonge mensen. Het verontrustte ons, maar wij realiseren ons wel, dat dit land nog maar sinds 1991 een eigen staat kan en mag zijn en dat er nog nooit iets als democratie is geweest.
De gebieden in het oosten werden in 1686 onderdeel van Rusland, en werden geleidelijk gerussificeerd. Het westen kwam in 1795 onder Habsburg, en onderging een westerse invloed. In deze periode werden de grondslagen gelegd voor de nu nog bestaande verschillen tussen het westen en het oosten.
Na de Eerste Wereldoorlog werd het westelijke deel Pools, tot het in 1939 door de Sovjet Unie werd veroverd. Omdat zij op een vreselijke manier waren onderdrukt, werd de inval van Hitler-Duitsland door velen toegejuicht. Er volgden grootschalige Jodenvervolgingen. Lviv verloor hierdoor een derde deel van de bevolking. Ruim 200.00 joden werden vermoord.

In 1945 werd Oekraïne weer “bevrijd” door de Sovjet Unie. Een stad als Lviv was “leeg”: Joden, Polen en Duitsers waren of werden verdreven. Vanuit de hele Sovjet Unie werden mensen overgeplaatst om de lege plekken in te nemen. Wat is dan je identiteit?
Alle kerken, en in het bijzonder de nationale kerken, zoals de Grieks-Katholieke werden gesloten en hun leiders vervolgd.
Pas na de onafhankelijkheid in 1991 kregen de kerken hun bezittingen terug en kon het kerkelijke leven weer worden opgebouwd. Ruim 80% van de bevolking geeft aan dat zij betrokken zijn bij kerk en geloof. Voor jongeren ligt dit iets lager: rond 65%.

De Grieks-Katholieke kerk is de grootste in het westen van Oekraïne. Zij hebben een eigen universiteit in Lviv. Hier worden niet alleen theologie en filosofie gedoceerd, maar alle vakken die een moreel oordeel veronderstellen. Boeiend waren de gesprekken die we daar hadden, zoals over oecumene en de eigen vaderlandse geschiedenis. Op allerlei manieren proberen ze corruptie uit te schakelen; zo hoeven studenten voor tentamens en examens niet extra te betalen, om zo het “kopen” van diploma’s te voorkomen.
Weer zo’n onderwerp van gesprek: in dit land is corruptie “normaal”: voor wat extra geld kun je een plaats op een betere school voor je kind krijgen, of een betere behandeling in het ziekenhuis.
Hoe zal het de jonge mensen vergaan die hier zijn opgeleid, als ze straks in de maatschappij komen om te werken? Is hun “morele opvoeding” te handhaven? Wij spraken een afgestudeerde journaliste die ervoor koos om voor ± €150 per maand aan de universiteit te blijven werken, omdat ze op die manier vrij van inmenging door de overheid kon publiceren.

In Lviv logeerden we in het gastenverblijf op de campus van de universiteit; een nieuw gebouw, met prachtige kamers en op elke afdeling een gezamenlijke keuken: onze huiskamer, tevens atelier om te schilderen.
We aten beneden in de mensa. Ook alweer een belevenis. De Oekraïense keuken gebruikt – naast aardappels - veel graanproducten, zoals boekweit, gerst of gierst met een saus van vlees en paddenstoelen.
Het ontbijt bestond uit brood, soms een omelet, pannenkoekjes of met jam gevulde deegballen. Het was heerlijk, maar voor ons vaak wat zwaar, vet en veel.
De vegetariërs onder ons hadden het moeilijk: vegetarisch eten is hier onbekend. In plaats van alles op één bord kregen zij de aardappelpuree en de vleessaus apart geserveerd.

Lviv bleek een hele mooie stad, te vergelijken met Wenen of Dresden, met prachtige gebouwen in Jugendstil en schitterende kerken uit alle perioden van de geschiedenis.
De stad heeft het voordeel dat ze nooit is gebombardeerd.
De campus ligt buiten het centrum van de stad. Aan de ene kant grenzend aan een prachtige, maar soms slecht onderhouden, 19e-eeuwse wijk en een groot park, aan de andere kant ligt een volledig verwaarloosde buurt met flats uit de Sovjetperiode.
Iemand zei: “Je kunt zien dat het grote geld in Oekraïne ontbreekt”.

Tot slot iets over onze workshops. De helft van de groep heeft, onder leiding van Nadja en Julia een ikoon geschilderd van de aartsengel Gabriel, de andere helft heeft gezongen onder leiding van Andrej en Halina.
Beide activiteiten kwamen samen in de viering van Pinksteren in de Armeense kathedraal van Lviv. Hier konden de zangers zich invoegen in het koor van de kerk en werden de ikonen gewijd.
Een indrukwekkende afsluiting van een indrukwekkende reis.

Terug

Wanneer is er wat te doen?

Kalender wordt geladen...

Bekijk het volledige overzicht >

Volg ons op Twitter Twitter icon

Ontvang onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte en meld u aan voor de nieuwsbrief
Aanmelden

Lees hier de Kloosterkrant

Het Klooster in beeld