MENU

Etty Hillesum, inspiratiebron voor een rijk innerlijk leven

interview door: Aalt Bakker, directeur van het Dominicanenklooster Huissen
in gesprek met: Ton Jorna en Julika Marijn


Dit jaar is het 100 jaar geleden dat de joodse schrijfster Elly Hillesum geboren werd. Ze leefde in concentratiekamp Westerbork en stierf in 1943 in Auschwitz. Ze liet indrukwekkende teksten na, die veel mensen in de hele wereld veel troost, inspiratie en kracht geven. Haar werk werd wereldwijd vertaald. Onlangs verscheen een prachtig boek: Altijd Etty, inspiratiebron voor een rijk innerlijk leven, geschreven door universitair hoofddocent aan de universiteit voor Humanistiek Ton Jorna en actrice Julika Marijn. Een verslag van een bijzonder gesprek met de auteurs.

Dicht bij mijn hart
Ton Jorna publiceerde al veel over Etty en gebruikt haar werk als docent levensvragen, gericht op geestelijke verzorging. Het werk van Etty is voor studenten een inspiratiebron om je te buigen over wat je als geestelijk verzorger te wachten staat, zegt Ton. “De studenten krijgen in het dagboek vele levensthema’s te lezen. Je leest haar innerlijk proces en ziet dat lastige dingen in je leven een potentie hebben om te leren van het leven en om er rijker van te worden. Dat is voor veel studenten vruchtbaar. Met Etty kan ik de studenten iets geven door hun denken in verband te brengen met je eigen levensverhaal. Hoe zitten ze straks bij een zieke? Je bent dan deelgenoot van het leven van de zieke. Je bent er en je moet niets willen bereiken. Je bent er voor de ander, opdat deze kan doormaken wat hij of zij heeft door te maken.”

Julika Marijn speelt al meer dan tien jaar een voorstelling met fragmenten uit het dagboek. Op  28-jarige leeftijd krijgt Julika Marijn het dagboek van Etty Hillesum van haar oma. Julika werd meteen verliefd op het boek en draagt sindsdien het gedachtegoed van Etty in haar leven op een bijzondere wijze met zich mee. “Etty zit dicht bij mijn hart”, zegt Julika. “Ze draagt sinds ik het boek kreeg, bij aan mijn persoonlijke ontwikkeling. Het verhaal van Etty is een zoektocht van een vrouw naar haar eigen waarheid, naar trouw blijven aan jezelf en naar hoe je je verhoudt tot levensvragen. Dat is ook mijn zoektocht. Ik ben zielsblij dat ik Etty’s werk heb leren kennen en dat ik haar mag spelen. Het is een voorrecht om bijna dagelijks met haar werk bezig te zijn en om mensen te inspireren met haar gedachtegoed.”

Etty’s geschriften zijn bijzonder. Alle aspecten van het leven komen aan bod, liefde en liefdes, kunst, lijden, de moed tot zichzelf en God. Etty heeft in de bizarre omstandigheden van de oorlog tot het eind toe haar eigen pad gevolgd en ging grote levensvragen niet uit de weg. Ze zocht vrede en liefde in haar eigen hart als antwoord op de haat. Ze kreeg mogelijkheden genoeg om onder te duiken. Maar ze wilde haar medemensen niet in de steek laten en hen helpen waar ze kon. “Haar gedachtegoed en haar geloof zijn getest in de heftige oorlogstijd. Dat maakt het boek voor mij heel bijzonder. Dat je zelfs met die innerlijke waarden en wijsheid kunt leven in zo’n angstige tijd en zelfs in een concentratiekamp, is voor mij geruststellend en geeft me vertrouwen”, zegt Julika.

Etty begint met angst en chaos in haar leven, zegt Ton. In deze tijd willen we dat niet meer doormaken, zo lijkt het. We willen dat zo snel mogelijk van ons bord schuiven. Nu krijgen mensen snel medicatie. Soms moet dat, maar zou het ook kunnen dat we iets te verstouwen hebben, wat ongewis is, zegt Ton. “Het lijkt dat we niet meer de diepte zoeken in ons leven. Etty’s werk is een weergave van wat we onszelf vaak onthouden. Als je het moeilijk hebt, of je bent in crisis, dan ben je niet gestoord of zo. Laten we de lastige dingen in ons leven niet zien als een doodlopende straat, maar als behorend bij innerlijke levensprocessen. We kunnen er vaak wat van leren en rijker worden.”

De dagboekteksten staan vol wijsheid. “Ik voel met bevoorrecht om stemgever te mogen zijn van dit gedachtegoed, als ik Etty speel en haar teksten uitspreek. Het gaat in het leven denk ik om overgave, loslaten en jezelf zijn en dat je ergens voor staat en minder bezig bent wat anderen vinden. Etty is voor mij een soort ijkpunt. Ik herken me in haar levensvreugde, haar dankbaarheid voor het leven en ook wel in de twijfels die ze soms had. Het dagboek is ook heerlijk menselijk.”

Namasté
Naast Etty is Sri Sri Ravi Shankar, een spirituele leraar uit India, een grote inspiratiebron voor Julika. Hij heeft me geleerd wakker te worden voor het mysterie van het leven en te laten voelen dat je deel bent van een groter geheel. Om wakker te blijven en vol liefde in het leven te staan, moet je wel wat doen en buiten je eigen kleinigheden stappen, zegt ook Etty. De hygiëne van de ziel noemt Etty dat. “Ik moet contact houden met de ‘onderstroom’ in mezelf. Als ik het buiten mezelf ga zoeken, dan raak ik verloren. Rusten in mezelf is het hoogste en beste wat ik voor mezelf bereiken kan. Anders is er niet. Dat betekent voor mij dat je de weg naar binnen schoon en vrij moet houden. Dat doe ik door ademoefeningen, meditatie en schrijven”, zegt Julika. Ik ben zelf ook een voorbeeld dat iedereen zijn eigen gang moet gaan, ook al is dat niet makkelijk, aldus Ton. “Ik heb iets aardigs kunnen maken van mijn leven, vind ik zelf. Onze donkere kant hoort er ook bij. Die moet je ook betreden om bij de mooie kanten uit te komen en om bij een ‘plus’ uit te komen. Daar moet je wel voor werken en er niet omheen gaan.”

“Etty bezat een groot vermogen om wakker te blijven en om het goede te zien in de ander”, zegt Julika. “In veel Aziatische landen groeten mensen elkaar met het woord namasté: ik groet het goddelijke in jou. Wat zou het goed zijn als we zo naar elkaar én ook naar onszelf kunnen kijken. Maar er is zoveel angst en we maken ons druk om allerlei kleine dingen. Ik zit soms zelf midden in mijn eigen kleinigheid. Etty spreekt ons aan om het goede in ons te laten spreken. Liefde is een centraal thema in haar leven. Dat zou ook richting moeten geven aan ons doen en laten: in het zich geborgen voelen in het leven, in verbinding staan en vervuld zijn met het mysterie. Daar raakt Etty mij. In dat thuisgevoel vind ik haar.” Onder de hemel is men thuis. Op iedere plek van deze aarde is men ‘thuis’, wanneer men alles in zich draagt, schrijft Etty.

Etty en God
Etty spreekt in haar dagboeken veel over God. Etty onderhield een persoonlijke relatie met God, niet alleen in gebed, maar ook door haar lotgenoten bij te staan. Ze speculeert niet over wie of wat God is. Het is voor haar een overvloeiende bron. Leven met God is voor Etty een innerlijk weten en voortdurend met God in dialoog gaan. Ze zag het als haar taak om het ‘huis van God’ te redden, zegt Jean-Jacques Suurmond in het boek. Daarmee bedoelt ze de mens als woning, als plaats van God. God is het diepste in haarzelf. God kun je opgraven in het hart van mensen, zegt ze. “Binnen in me zit een hele diepe put. Daarin zit God. Soms kan ik erbij.” Ze probeert in zichzelf de rust te vinden om God te ontwaren in andere mensen, in de wereld, ook als die gruwelijk blijkt. Haar geloof is haar leven, tot en met het laatste briefkaartje dat ze uit de trein gooit met de psalmtekst: “De Heer is mijn hoog vertrek.” Een indrukwekkende tekst uit haar dagboeken is: “God, wat jouw evenbeelden op deze aarde aandoen in deze losgebroken tijden. Ik zit oog in oog met jouw wereld God en ontvlucht de realiteit niet in schone dromen; ik meen, dat er plaats is voor schone dromen naast de wreedste realiteit – en ik blijf je schepping prijzen, God, ondanks alles.”

Altijd Etty
Ton Jorna en Julika Marijn kenden elkaar nog niet zo goed, voordat ze aan het boek begonnen. Ze vonden bij elkaar de grote passie voor Etty. Beiden hebben het gedachtegoed doorleefd. Zij vulden elkaar mooi aan. Ton vanuit zijn wetenschappelijke achtergrond en Julika vanuit het theater en stemgeven. Ze wilden een boek schrijven dat aansloot bij hun eigen leven. In het boek spiegelen zij zich aan Etty en geven aan wat dit voor hun persoonlijke leven betekend heeft. Ze gaan in op de grote thema’s uit haar werk, zoals liefde, kunst, dood, dader en slachtoffer, de moed tot zichzelf en God. Zij gaan ook in gesprek met anderen die door Etty’s werk zijn geïnspireerd. Hierdoor is het een prachtig boek geworden, dat de lezer over deze levensthema’s in gesprek brengt met zichzelf en met anderen.

Etty Hillesum, inspiratiebron voor een rijk innerlijk leven
Op 9 mei organiseren we een bijeenkomst over de bezielde innerlijke zoektocht en de levenslust van Etty Hillesum, met medewerking van en Julika Marijn, één van de auteurs van het boek Altijd Etty en Geertje Couwenbergh, Etty-fan, columnist en auteur. Met inleiding, inspirerende workshops, reflectie, muziek en een warme maaltijd. Julika Marijn speelt in de avond dagboekfragmenten van Etty uit haar prachtige theatervoorstelling ‘Denkend Hart’, met nagesprek.
Vrijdag 9 mei 13.30-21.00 uur
Meer informatie en aanmelding>>

U kunt ook alleen de Theatervoorstelling Denkend Hart bijwonen
Vrijdag 9 mei 19.30 - 21.00 uur
Meer informatie en aanmelding>>

Terug

Wanneer is er wat te doen?

Kalender wordt geladen...

Bekijk het volledige overzicht >

Volg ons op Twitter Twitter icon

Ontvang onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte en meld u aan voor de nieuwsbrief
Aanmelden

Lees hier de Kloosterkrant

Het Klooster in beeld