MENU

Stemklankmijmeringen - door Rob Liethoff

Door: Rob Liethoff, acteur, choreograaf en stempedagoog
Dit artikel verscheen in het Dominicaanse tijdschrift Geloven Onderweg 2013-4.

Intellect, beschaving en spraak in het verdomhoekje. Voor een tijdje dan!! Op zoek naar de klankkast. In contact treden met de ‘echte’ stem. Met ons totale lijf. Met ons instrument, onze klankkast.

Zo begon ik in 2002 aan mijn stem-en-klankreis in de lessen van docent Alex Boon aan de Acteerstudio. Voor mij een toen radicale benadering van het idee over stem. Tot dan toe had stem niet meer betekend dan 'zinnen spreken', 'goed articuleren' en 'weten wat je zegt'. In de lessen van Alex stond stem gelijk aan lichaam en lichaam gelijk aan stem. Ik betrad met ontzag, respect en ietwat angst voor het werk, dit pad. Een tweetal jaar later kregen we zangles van Ingrid Voermans aan de hand van de Lichtenberger Methode, een klankgeoriënteerde stempedagogiek. Dit deed mij besluiten de opleiding voor toegepaste stemfysiologie in het kleine Duitse Lichtenberg te volgen. Vanaf 2007 tot nu heb ik me intensief met de samenhangende fenomenen stem, klank en lichaam beziggehouden. Zonder in een al te technisch verhaal te treden, zal ik trachten iets te verwoorden over datgene wat zich zo moeilijk vangen laat: onze stem.

Frau Rohmert; Lichtenberger Institut
Mijn stem is niet meer mijn stem. Stem is sowieso niet alleen stem. Stem is zeker niet meer alleen het gesproken woord. Is stem klank, lichaam of lichaamsklank? Een optelsom van een boel fysiologische principes? Ja en ja. Zangeres Frau Rohmert, oprichtster van het Lichtenberger Institut, beschrijft vaak een zogenaamd ‘klankwezen’. De klank als authentiek wezen dat op een bepaald moment op zichzelf staat en haar eigen wetten laat zien. Zelfregulerend haar weg formuleert in ons lichaam. Met als uitgangspunt het luisteren. Het waarnemen. Zingende oren. Klankontvouwing.

Luisteren
Omgaan met het fenomeen luisteren. Anders luisteren. Luisteren met alle zintuigen. Het loslaten van het esthetische gehoor. Weg van interpretatie of trends. Het proberen los te laten van 'mentale' commentaren op hetgeen met ons en in ons gebeurt als we zingen. Geluid maken. Klank maken. Echt luisteren. Ontdekken wat er zich in de klank afspeelt. Klanken in de klank. In deze is de rol van toehoorder minstens zo belangrijk als de rol van de zanger. De vocalen tonen hun dieptes. Hun oneindigheid. Elke keer weer. De complexiteit van de stem openbaart zich. Het unieke karakter van het strottenhoofd mag zich laten zien. De slag– en compensatievelden van ons lichaam dat zich via handelende concepten altijd en overal mee wil bemoeien, dient zich meer en meer op de achtergrond te houden. De klank zoekt haar weg. Stoïcijns maar flexibel. Nietsontziend toont zij ons misschien wel hoe we zijn.

Zingen
Wat als we met het idee kunnen spelen dat we, als we zingen en spreken, onze stem en klank ontvangen in plaats van naar buiten richten? Als zij in alle rust en ruimte hun werken kunnen voltooien? Zo kunnen we gadeslaan. Als een zeer betrokken toeschouwer op gepaste afstand. De vaak zo overactieve kant van onze wil wordt zacht doch dringend verzocht zich koest te houden. Zo kan het parasympatische zenuwstelsel ons begeleiden. Met als resultaat dat het strottenhoofd leert. Het muzikale orgaan met haar membraanweefsels. Het wil ongebonden vrij kunnen 'zingen', 'klinken', 'spreken'.

Strottenhoofd
De stem is van het oor. Het oor is van de stem. Stem en oor worden gehoord door het strottenhoofd. Zij laat zich niet sturen. Niet domineren. Niet opdringen. Het strottenhoofd stapt direct op een spreekklankelijke rem en wil niet meer zijn uiterste best voor ons doen. Het muzikale gehoor dient te leiden. Akoestische principes bepalen een natuurlijke ordening. Zangerformanten als leidraad. Grondtoon lost op in hogere frequenties. Een vocaal valt als een spuitende fontein uiteen in vele hoogbegaafde vocaaltjes. Het strottenhoofd in zijn zetel ontvangt deze rijke klankwerelden en geniet zonder enige inspanning. Zij aanschouwt en laat zich kietelen in het gesproei. De orgaanweefsels eromheen antwoorden en resoneren mee. Een dialoog die leidt tot schittering en glans.

Beweeglijkheid
Als een koene wetenschapper met een stijlvolle microscoop opereert onze stem zacht maar krachtig ons weefsel. Ongestoord raakt hij onze klankreceptoren. Deze worden aangenaam verrast en laten het weefsel levendig participeren. Dansende cellen verzorgen een punkrockconcert in ons lijf. Ons binnenlichaam wordt geactiveerd. En toch is er rust in een totale activiteit. Weldoend voor het lichaam en de geest. Een wakkere stem ondersteunt zo van binnen uit onze verlangens naar expressie.

Wakker gadeslaan
Wij aanschouwen met haar mee. Als in een droom mogen we de klank van binnen aftasten. Haar doorzichtige muren kussen met vitale lippen. We laten ons vallen zonder de grond te raken. We vliegen maar zijn o zo geaard. Vibrerend en vol 'Schwingung' laat ons weefsel zich verleiden tot een prachtig spel. Onze zintuigen dienen niet ter controle van de waarneming, maar laten zich mede beschenken. Voelend horen, horend zien, ziend voelend horen. Er ontstaat duidelijkheid in de verwarring.

Een nieuwe lief
Onze stem. Kleur klank stem. Stem en oor. Oorstem. Klankkaststem. Oorklankmuziekstem. Een nieuwe lief. Stemlief. In staat kwetsbaarheid klanksterk te verwoorden. Vraag het de stem maar. Hij liegt niet. Een archaïsch karakter spreekt klare taal. Hij mag ons muzikaal stemmen. En misschien zelfs wel temmen. Niet andersom. Denk ik.

Workshop 'De Kunst van het luisteren
Klank– en waarnemingsgeoriënteerd zingen volgens de Lichtenberger Methode'; begeleid door Rob Liethoff;
van vrijdag 24 april 16.00 uur t/m zondag 26 april 2015 13.30 uur, in het Dominicanenklooster Huissen.

Dit seminar is bedoeld voor zangers, instrumentalisten, acteurs, logopedisten, koordirigenten, geïnteresseerde leken; kortom voor iedereen die vragen en interesse heeft in het fenomeen klank/stem en bereid is zich door een proces van zijn of haar eigen zintuiglijke waarneming te laten leiden. Maak kennis met uw klank en wordt meester in de kunst van het luisteren.

In deze workshop wordt klankontwikkeling aangesproken door het stimuleren van zintuiglijke waarneming en het stellen van specifieke vragen. Hierin speelt de gehoorwaarneming een zeer gedifferentieerde en uitermate belangrijke rol. Hierdoor ontstaan verbindingen tussen de klank, het lichaam en de psyche. U zult er zich van bewust worden, dat de waarneming het proces stuurt: niet een vooropgezet motorisch concept. Dat betekent: geen oefeningen doen om je stem onder controle te krijgen, maar juist leren je te laten leiden door de sensorische klankwaarneming. Nieuwsgierigheid, moed en de bereidheid om veranderingen toe te staan zijn essentieel in dit leerproces. Het resultaat is een warme, ruimtelijke en rijke klank, onafhankelijk van leeftijd. Dit is voelbaar en hoorbaar voor zowel de zanger als de toehoorder.

Informatie en aanmelding>>

Terug

Wanneer is er wat te doen?

Kalender wordt geladen...

Bekijk het volledige overzicht >

Volg ons op Twitter Twitter icon

Ontvang onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte en meld u aan voor de nieuwsbrief
Aanmelden

Lees hier de Kloosterkrant

Het Klooster in beeld