MENU

Reisverslag - Een culturele reis naar Lviv in Oekraïne

In de afgelopen maand mei vertrok een groep van negen vrouwen en een man onder begeleiding van Martina Heinrichs naar Lviv, Oekraïne. Het programma bestond uit lessen icoon schilderen en Byzantijns zingen, gegeven door docenten uit het land zelf. De iconengroep schilderde de aartsengel Gabriel. De zangdocent, tevens cantor in de Armeens orthodoxe kerk in Lviv, maakte ons in zijn workshops bekend met de Armeense liturgie. Daarnaast kwamen aan de orde: de politiek van de Oekraïne en de geschiedenis van de stad, het land, de joden, de kerken en de kunst.

 

De Grieks-Katholieke kerk en haar universiteit in Lviv
Wij waren te gast bij de Grieks Katholieke Kerk, de grootste in het westen van Oekraïne, op de campus van haar eigen universiteit, een mooi, spiksplinternieuw gebouw met studentenwoningen en op de bovenste verdieping prachtige gastenkamers. Deze kerk heeft eigen bisschoppen en een patriarch in Kiev. Ze heeft een eigen oosterse identiteit en orthodoxe rituelen, maar zij is ook met Rome verbonden en erkent de paus. Onze gidsen waren vaak jonge studenten van de Grieks Katholieke universiteit in Lviv. Hier worden niet alleen theologie en filosofie gedoceerd, maar alle vakken die een moreel oordeel veronderstellen. Boeiend waren de gesprekken die we daar hadden, zoals over oecumene en de eigen vaderlandse geschiedenis. Op allerlei manieren probeert deze universiteit corruptie uit te schakelen. Zo hoeven studenten voor tentamens en examens niet extra te betalen, om zo het ‘kopen’ van diploma’s te voorkomen. Om dit te begrijpen moet je weten dat corruptie in dit land ‘normaal’ is: voor wat extra geld kun je een plaats op een betere school voor je kind krijgen, of een betere behandeling in het ziekenhuis. Hoe zal het de jonge mensen vergaan die hier zijn opgeleid, als ze straks in de maatschappij komen om te werken? Is hun ‘morele opvoeding’ te handhaven? Wij spraken een afgestudeerde journaliste, die ervoor had gekozen om voor ongeveer 150 euro per maand aan de universiteit te blijven werken, omdat ze op die manier vrij van inmenging door de overheid kon publiceren. Elders had ze meer kunnen verdienen …

Het klooster in Univ
De eerste twee dagen brachten we door in het klooster van Univ, ongeveer 60  km buiten de stad. De weg erheen was mooi, breed en vlak, tot aan het voetbalstadion ‘Lviv Arena’, in  2012 aangelegd voor het Europese voetbalkampioenschap in dat land. Nu wordt het stadion echter niet meer gebruikt: de clubs kunnen de kosten voor de huur gewoon niet opbrengen. Daarna was het een ongelooflijk slecht wegdek, vol kuilen en gaten, waar het verkeer slingerend van links naar rechts en op en neer moest proberen zijn weg te vinden. Twee verschillende culturen: die van het grote geld en die van een arm land in de achtertuin van Europa. Het klooster was een oase van rust, een plek, waarin wij elkaar konden leren kennen. We logeerden in het gastenverblijf en vierden de liturgie van de getijden en de eucharistie samen met de monniken in de kloosterkerk op een binnenhof, omsloten door hun kloostergebouw. Voor ons was het prettig om zo met de liturgie kennis te maken. Dat ene Oekraïne moet zijn zoals West Oekraïne. Alle Russische invloeden moeten verdwijnen en dat wilde voor hem zeggen dat de rest van het land bevrijd moest worden en ‘van vreemde smetten vrij’. We zijn dit nationalisme de hele reis tegengekomen, vooral bij jonge mensen. Het verontrustte ons, maar wij realiseren ons wel, dat dit land nog maar sinds 1991 een eigen staat kan en mag zijn en dat er daarvóór nog nooit iets als democratie is geweest. De gebieden in het oosten werden in 1686 onderdeel van Rusland, en werden geleidelijk gerussificeerd. Het westen kwam in 1795 onder Habsburg, en onderging een westerse invloed. In deze periode werden de grondslagen gelegd voor de nu nog bestaande verschillen tussen het westen en het oosten.

Een stukje geschiedenis
Na de Eerste Wereldoorlog werd het westelijke deel Pools, tot het in 1939 door de Sovjet-Unie werd veroverd. Omdat zij op een vreselijke manier waren onderdrukt, werd de inval van Hitler Duitsland door velen toegejuicht. Er volgden grootschalige Jodenvervolgingen. Lviv verloor hierdoor een derde deel van de bevolking. Ruim 200.000 joden werden vermoord. Van de veertig synagogen die de stad telde, zijn er nog maar drie (deels) overgebleven. Pas sinds heel kort werkt men eraan om de herinnering aan de joodse geschiedenis van de stad levend te houden, door plaquettes op vergeten plekken aan te brengen en door onderzoek te doen en voorlichting te geven. Zie hiervoor het boek van Heleen Zorgdrager, Michiel Driebergen en Diderik Prak  ‘De Joden van Lemberg, een reis naar lege plekken’, Groningen 2012.

Nationalisme in West-Oekraïne
Onze gids voor deze dagen was een derdejaars student geschiedenis. Tijdens een wandeling op de ‘Monnikenheuvel’ kwamen we bij een monument voor een priester die tijdens de Tweede Wereldoorlog was vermoord. Hier bleek dat onze gids, voor onze begrippen, behoorlijk nationalistisch was. Voor hem is er maar één Oekraïne, met één taal en één god, een land dat je in je hart draagt, dat je verdedigt en waarvoor je wilt sterven. In 1945 werd Oekraïne weer ‘bevrijd’ door de Sovjet-Unie. Een stad als Lviv was ‘leeg’: joden, Polen en Duitsers waren of werden verdreven. Vanuit de hele Sovjet-Unie werden mensen overgeplaatst om de lege plekken in te nemen. Wat is dan je identiteit? Alle kerken, en in het bijzonder de nationale kerken, zoals de Grieks-Katholieke,  werden gesloten en hun leiders vervolgd. Pas na de onafhankelijkheid in 1991 kregen de kerken hun bezittingen terug en kon het kerkelijke leven weer worden opgebouwd. Ruim 80% van de bevolking geeft aan dat zij betrokken zijn bij kerk en geloof. Voor jongeren ligt dit iets lager: rond 65%.

De stad Lviv
Lviv bleek een prachtige stad, te vergelijken met Wenen of Dresden, met mooie gebouwen in Jugendstil, de Weense Secessiestijl met als juweel het Operagebouw, de Weense opera in het klein, en schitterende kerken uit alle perioden van de geschiedenis. De stad heeft het voordeel dat ze nooit is gebombardeerd. De campus ligt buiten het centrum van de stad. Aan de ene kant grenst zij aan een prachtige, maar soms slecht onderhouden, 19e eeuwse wijk en een groot park; aan de andere kant ligt een volledig verwaarloosde buurt met flats uit de Sovjetperiode. Iemand zei: “Je kunt zien dat het grote geld in Oekraïne ontbreekt”. Behalve in het centrum worden weinig gebouwen opgeknapt en zo behoed voor verval. Alleen in de aanloop naar het voetbalkampioenschap was er tijdelijk een versterkte inspanning om gebouwen op te knappen.

Feestelijke afsluiting
Op de laatste dag van de reis nam het reisgezelschap deel aan de viering van Pinksteren in de Armeense kathedraal van Lviv. Hier konden de zangers en zangeressen zich invoegen in het Armeense koor van voornamelijk jonge mensen. De priester wijdde de iconen die in de voorafgaande week waren geschilderd. Een indrukwekkende afsluiting van een indrukwekkende reis.

Van 29 mei tot 8 juni 2014 gaan we weer op reis. Deze keer naar de bergen van Bulgarije. Lees hierover meer op onze site www.kloosterhuissen.nl/p/846

Terug

Wanneer is er wat te doen?

Kalender wordt geladen...

Bekijk het volledige overzicht >

Volg ons op Twitter Twitter icon

Ontvang onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte en meld u aan voor de nieuwsbrief
Aanmelden

Lees hier de Kloosterkrant

Het Klooster in beeld